Tuần trước, Reuters đưa tin Alphabet đang tái cấu trúc Google DeepMind, chuyển một số đội từ DeepMind sang cấu trúc công ty mẹ. Sergey Brin yêu cầu nhân sự AI cốt lõi 'toàn tâm toàn ý' cho Gemini, thúc đẩy 'tự cải thiện đệ quy'. Demis Hassabis lên làm chủ tịch, Koray Kavukcuoglu nắm quyền điều hành. Kết quả: Gemini vẫn thua kém đối thủ ở mảng lập trình, phải hoãn ra mắt hai tháng.
Thoạt nghe, đây là câu chuyện nội bộ của một gã khổng lồ công nghệ. Nhưng với tôi, người đã dành 24 năm mổ xẻ các dự án từ ICO đến DeFi, nó giống hệt một vở kịch mà tôi đã thấy nhiều lần trong crypto: sự xói mòn tự chủ của nhóm nghiên cứu dưới áp lực thương mại hóa, và cái giá phải trả là chất lượng sản phẩm.
Cái gì càng dễ đọc, càng dễ lừa. Khi Alphabet công bố 'sáp nhập' DeepMind vào Google vào năm 2023, báo chí ca ngợi đó là bước đi chiến lược. Nhưng bất kỳ ai từng audit tokenomics đều biết: một khi nhóm nghiên cứu bị kéo vào cấu trúc doanh thu, sự đổi mới dài hạn sẽ hy sinh cho KPI quý. Tôi đã chứng kiến điều tương tự ở dự án EOS năm 2017 – khi foundation kiểm soát 70% token dự trữ, mọi quyết định đều phục vụ giá token, không phải giao thức.
Bối cảnh: Chu kỳ thổi phồng AI và cái bẫy 'tự cải thiện đệ quy'
Brin muốn Gemini đạt được 'tự cải thiện đệ quy' – một thuật ngữ nghe rất sexy, nhưng thực chất là ép mô hình tự học từ chính đầu ra của nó. Trong blockchain, điều này tương đương với 'tự động compounding yield' – ban đầu tạo tăng trưởng ảo, nhưng về lâu dài dẫn đến suy thoái chất lượng vì thiếu dữ liệu mới từ thế giới thực. Tôi đã thấy pattern này trong DeFi Summer 2020: các giao thức yield farming có APY cao nhất thường là những giao thức hủy hoại thanh khoản nhanh nhất.
Core: Mổ xẻ cấu trúc quyền lực
Hãy nhìn vào ba điểm mù trong câu chuyện này:
- Hassabis làm chủ tịch, Kavukcuoglu làm CEO – Đây là một 'sự thăng chức tinh vi'. Trong due diligence, tôi gọi đây là 'golden cage': trao cho nhà sáng lập một danh hiệu cao nhưng không còn quyền kiểm soát ngân sách hay nhân sự. Kavukcuoglu có 'quyền quyết định cuối cùng' – điều đó có nghĩa Hassabis chỉ còn là bộ mặt tượng trưng. Tôi đã thấy điều này ở Yearn Finance: sau khi Andre Cronje 'rút lui', nhóm mới nhanh chóng chuyển hướng sang các sản phẩm có phí cao hơn, bỏ qua triết lý phi tập trung ban đầu.
- Brin yêu cầu 'toàn tâm' cho Gemini – Khi một nhà sáng lập phải ra lệnh như vậy, điều đó cho thấy sự bất ổn bên trong. Tôi nhớ lại tháng 12/2021, khi tôi cảnh báo về FTX: Sam Bankman-Fried liên tục kêu gọi nhân viên 'cống hiến hết mình' cho tăng trưởng, trong khi bảng cân đối kế toán ngày càng mờ ám. Sự thiếu tự chủ của nhóm nghiên cứu thường đi kèm với việc che giấu vấn đề kỹ thuật.
- Gemini thua kém ở lập trình, phải hoãn ra mắt – Đây là hậu quả trực tiếp của việc đặt áp lực thương mại lên trên nghiên cứu cơ bản. Khi một nhóm bị ép 'ra mắt nhanh', họ cắt góc, bỏ qua kiểm thử, và cuối cùng sản phẩm kém chất lượng. Tôi đã thấy pattern này trong các dự án NFT như BAYC năm 2021: nhóm phát triển nắm 15% supply và quyền đúc thêm vô hạn, dẫn đến việc họ rút 4.000 ETH royalties trước khi cộng đồng kịp nhận ra bất thường.
Contrarian: Phần phe bò đúng
Tất nhiên, không phải ai cũng đồng ý. Một số người cho rằng việc thương mại hóa AI là cần thiết để cạnh tranh với OpenAI, Microsoft. Họ lập luận: 'Nếu không có doanh thu, DeepMind sẽ chết đói.' Điều này đúng – nhưng nó bỏ qua một sự thật phản trực giác: tự chủ nghiên cứu không phải là thứ xa xỉ, mà là tài sản chiến lược. Các dự án blockchain thành công nhất – như Bitcoin, Ethereum – đều duy trì sự độc lập của nhóm phát triển khỏi áp lực thương mại trong những năm đầu. Khi bạn đặt doanh thu lên trên, bạn sẽ mất khả năng tạo ra đột phá dài hạn.
Takeaway: Câu hỏi còn bỏ ngỏ
Nếu Alphabet tiếp tục con đường này, Gemini sẽ trở thành một sản phẩm 'đủ tốt' để kiếm tiền, nhưng không bao giờ đạt được vị thế dẫn đầu. Và câu hỏi dành cho cộng đồng crypto là: Liệu chúng ta có đang lặp lại sai lầm tương tự khi ép các dự án AI+Crypto phải 'ra mắt ngay' để thỏa mãn kỳ vọng thị trường? Tôi đã thấy quá nhiều dự án hy sinh kiến trúc kỹ thuật cho hype. Cái gì càng dễ đọc, càng dễ lừa. Và đôi khi, sự chậm rãi có chủ đích lại là tín hiệu đáng tin cậy nhất.